بالا

به سایت اقامتگاه قاراپاپاق خوش آمدید[کلیک کنید]

ایمیل : support@qarapapaqs.com
تلفن :   +98-443-543-6332
Change Language to English
تالاب بین المللی سیران گلی یکی از زیباترین تالاب‌های شهرستان نقده به شمار می‌رود، تالاب سیران گلی یکی از سه تالاب بین المللی این شهرستان است و با پتانسیل بالایی که برای پرنده نگری دارد همواره مورد توجه پرنده نگران و بازدید کنندگان قرار گرفته است.

تالاب سیران گلی

۱۳۹۸/۰۷/۱۳

تالاب سئران گلی

تالاب سئران گلی در مجاورت جاده ارومیه به میاندوآب در سه راهی محمدیار مهاباد به فاصله 17 کیلومتری شمال شرقی شهرستان نقده در استان آذربایجان غربی قرار گرفته است. این تالاب در یک فرورفتگی طبیعی، در چای کوه سارال واقع گردیده و از گذشته به علت موقعیت خاص جغرافیایی تالاب و قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت، تفرجگاه دوستداران طبیعت به حساب می‌آید. این تالاب در چهار فصل پر آب و مامن پرندگان مهاجر و بومی منطقه بوده است. تالاب همواره محیطی مناسب برای فصل زادآوری و تخم گذاری و محلی راحت جهت زمستان گذرانی پرندگان مهاجر بوده است. روستاهای اطراف تالاب شامل داش درگه، گل و عطاءاله است.

مساحت تالاب در حدود 790 هکتار است که از این مقدار 400 هکتار سواحل مرتعی آن را تشکیل می‌دهد. پوشش گیاهی تالاب نی، جگن و گیاهان نمک دوست است. مجموعه تالاب‌های منطقه شامل سیرانگلی (درگه سنگی)، حسنلو و یادگارلو در سال 1971 میلادی جزو تالاب‌های کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده‌اند.

این تالاب به دلیل وجود عوامل مستقیم و غیر مستقیم از جمله زه‌کشی برای کشاورزی و جنگل داری، دگرگونی رسوبات به وسیله سدها و تغییرات هیدرولوژیکی به وسیله کانال‌ها دچار آسیب‌های بسیار جدی شده در سال 1375 به طور کامل خشک شده بود. در این بین با خشک شدن بستر تالاب، برداشت غیر مجاز خاک از بستر ان برای مصارف ساختمانی تخریب‌های زیادی را برای تالاب به دنبال داشت. تالاب تبدیل به زباله‌دانی شده بود، که علاوه بر ایجاد آلودگی محیط زیست، باعث افزایش بیماری‌های پوستی و تنفسی در منطقه نیز می‌گردید. با خشک شدن تالاب و فکر تغییر کاربری برای مدت‌های طولانی زمین خشک شده تالاب به میدان مشق نیروهای نظامی تبدیل شده و آلودگی صوتی ایجاد شده از اهالی بومی صلب آسایش کرده و باعث فرار پرندگان بومی و حیوانات می‌شده است.

آیا امکان احیا شدن تالاب وجود داشت؟

پس از مجموعه جلسات و کارگاه‌های آموزشی که در سال 1380 با حضور مسئولین و متخصصان محیط زیست ملی و بین المللی به منظور مطالعه و جمع آوری اطلاعات، بررسی مشکلات موجود در حوزه آبریز و آبخیز دریاچه ارومیه و تالاب‌های حوزه آن و بررسی علل خشک شدن تالاب‌ها برگزار شد بسیاری از مشاورین ملی و بین المللی امکان احیا تالاب‌های منطقه سولدوز را رد کردند و انجام تلاش‌هایی در راستای احیاء آن را بی اثر و پوچ دانستند.

در خاطرات سیروس انتخابی مدیر عامل انجمن حفظ محیط زیست سولدوز نقده و دبیر بازنشسته زیست شناسی آموزش و پرورش در خصوص شروع فعالیت و بررسی امکان احیاء تالاب چنین آمده است:

شکار تنها انگیزه‌ای بود که مارا به طبیعت پیوند می‌داد. از قدیم چیزی در حدود 40 سال پیش با تالاب‌ها در ارتباط بودیم. زندگیمان با تالاب‌ها عجین شده بود و می‌دانستیم که تالاب به این سادگی‌ها از بین نمی‌رود. حتی آشنایی و تسلط ما به منطقه طوری بود که می‌دانستیم در کجا گیاهان تالابی خوب رشد می‌کنند، لانه‌گذاری پرندگان در کدام منطقه زیاد است و کدام پرنده بومی است و کدام پرنده مهاجر. حتی محدوده تالاب‌ها را نیز می‌دانستیم. لذا چنانچه آسیبی به تالابی وارد می‌شد متوجه آن شده و مورد بررسی قرار می‌دادیم تا مسئله پیش آمده را حل و فصل کنیم.

بعد از کارگاه رهیافت‌های مشارکتی دریاچه ارومیه، جلسه گذاشتیم و بحث کردیم. اگر آنچه که در کارگاه گفته شد، حقیقت داشته باشد و ما هم بنشینیم و دست روی دست بگذاریم، رفته رفته باید شاهد از بین رفتن محیط زیست منطقه باشیم. باید چاره‌ای می‌جستیم، به صراحت باور داشتیم که تالاب‌ها قابل احیا هستند. در جلسه کارشناسان انجمن گفته‌‌های مرا تایید کردند. اگر امکان احیا وجود دارد باید بررسی‌ها را شروع کنیم تا ببینیم آسیب از کجا بوده و به چه شکلی می‌توان آنرا حل نمود و مشغول نوشتن پروژه و فعالیت کاری شدیم.

نتایج بررسی‌های اولیه

در بین راه‌ نفر روستای گل و عطا اله، در روستای راهدانه آب بند و سدی وجود داشت که روستاییان آب نهر را پشت سد انباشت می‌کردند. همچنین در هر آب بند دریچه‌ای وجود داشت که به علت آسیب دیدگی فراوان امکان باز کردن و جاری شدن آب به سختی صورت می‌گرفت و شاخه دیگر رود گدار که از روستای درگه سنگی عبور می‌کرد، به علت عدم لایروبی جوی‌ها و فرو ریختگی دیواره آب مجددا به گدارچای باز میگشت و یا سرریز آن وارد مزارع کشاورزان می‌شد.

در بعضی از نقاط مسیر، نهرها پر از گل و لای بود و در خیلی از جاها، طول مسیر، نهر عمقی نداشت و حتی با مزارع کشاورزان هم سطح بود. آب ورودی به این نهر نیز وارد مزارع می‌شد و خسارت جبران ناپذیری به محصولات و مزارع وارد می‌کرد. اما یکی از مهمترین عامل انباشت زباله‌های فراوان در گدارچای و ریختن فاضلاب نقده و محمدیار به این آب بود که سبب می‌شد حتی اگر آبی نیز وارد گدار بشود آلودگی مانع از رشد گیاهان تالابی و احیا تالاب می‌شد.

تست و اجراء مرحله آزمایشی

برای اثبات احیای تالاب، بعد از 4 ماه مطالعه و بررسی، از سه شاخه نهر منتهی به تالاب، شاخه روستای داش درگه (درگه سنگی)، نزدیکترین شاخه‌ای که می‌توانست حجم زیادی از آب را به تالاب برساند، انتخاب شد. دیواره نهر تخریب و به علت عدم لایروبی، نهر پر از گل و لای بود و آب ورودی به نهر به علت این عوامل مجدد به گدارچای برمی‌گشت.

در پاییز و زمستان سال 1380، 20 کیلومتر از مسیر نهرها در سه شاخه منتهی به تلاب لایروبی شد. اقدامات مربوط به لایروبی زمانی شروع شد که محصولات کشاورزی در زمین‌ها وجود نداشت تا در عملیات لایروبی به محصولات آسیبی برسد.

بوسیله بیل مکانیکی به لایروبی نهرهای منتهی به تالاب اقدام شد. بعد از پایان لایروبی نهرها، مقسم و آب بندها که تا آن زمان کشاورزان بوسیله خاک مسیر آب را جدا و تقسیم می‌کرند را ترمیم و به صورت دائمی به وسیله سیمان و ماسه دوباره ایجاد و برای دهانه آب بندها و مقسم‌ها از ورقه فلزی و آهنی استفاده شد و بدین ترتیب سیستمی پایدار و همیشگی برای آب بندها ایجاد گردید.

آب ورودی به تالاب تا 22 متر به داخل تالاب پیشروی کرد، به علت خشک بودن زمین حرکت آب بسیار کند بود. ساختار زمین شناسی تالاب‌ها طوری است که در خاک آن مقداری شن و ماسه وجود دارد و طبیعی بود که حجم بسیاری از آب نیز در زمین فرو رود. در ماه‌های بهار و تابستان سال 1381 به علت وجود آب در تالاب گیاهان تالابی رشد کردند و اکوسیستم جان تازه‌ای گرفت. بعد از گذشت 5 ماه از فعالیت‌ها آزمایشی، بخشی از تالاب کاملا پر از آب شد. ولی در شهریور ماه همان سال به علت تبخیر زیاد، آب تالاب خشک، ولی سطح آب‌های زیرزمینی بالا آمد.

در این بخش نیز نگاهی به خاطرات سیروس انتخابی بیاندازیم:

با بیل و کلنگ مشغول تمیز کردن و لایروبی نهر شدیم، زمین یخ زده بود و کار به کندی پیش می‌رفت ولی به هر ترتیبی که بود، آب را روانه تالاب کردیم. آب در مسیر یخ می‌زد و در بسیاری موارد در زمین فرو می‌رفت و کار را دو چندان مشکل می‌کرد. بر اساس قول همکاری فرماندار وقت، یکدستگاه بیل مکانیکی برای لایبروی نهر به انجمن اختصاص دادند. برای چند هفته از آب ورودی به تالاب مراقبت کردیم و مردم محلی نیز با مراقبت‌های شبانه ما را یاری کردند. در این بین مشاهده شد که پیشروی آب داخل تالاب بسیار کند است ولی فرایند حرکت و جریان آب نشان از موثر بودن فعالیتمان می‌داد و به پشتکار و تلاش ما و اعضای گروه کاری نور امید می‌دمید.

راههای دسترسی 

برای دسترسی به این تالاب شما می‌توانید از طریق جاده ارومیه به مهاباد در سه راهی محمدیار توقف کنید و سپس مسیر خود را به سمت شرق یعنی روستای دورگه سنگی تغییر دهید. بعد از روستا و بلافاصله بعد از پشت سر گذاشتن حدود 2 کیلومتر مسافت به سمت روستای ممیند جاده‌ای خاکی در سمت چپ دیده می‌شود که طی کردن این جاده خاکی کوتاه شما را به این تالاب زیبا می‌رساند.

منابع تامین آب 

این تالاب در حوزه آبخیز رودخانه گدار (گدار چای) که از کوه‌های مرزی ایران و ترکیه سرچشمه می‌گیرد واقع شده و به طور عمده به وسیله جریان‌های فرعی این رودخانه تغذیه می‌شود. نزولات جوی، جریان‌های نفوذی زیر زمینی و همچنین جریان تعدادی چشمه‌های کوچک در پای ارتفاعات جنوبی نیز از دیگر منابع تامین آب تالاب به شمار می‌رود.

اثرات مختلف احیاء تالاب

اثرات اجتماعی

بعد از احیای تالاب یکی از مهمترین اثرات اجتماعی آن در منطقه حساس و فعال شدن مردم محلی مجاور تالاب به مسائل و مشکلات محیط زیستی منطقه خود و همکاری و فعالیت در امر احیا بود. به طوریکه بعد از گذشت مدتی از فعالیت احیای تالاب، روستاییان مناطق دیگر برای کمک و مشارکت در جهت احیای تالاب‌های دیگر نقده (باقیمانده تالاب حسنلو) به مدیریت محلی احیای تالاب سیرانگی نامه نوشتند و از مدیریت محلی درخواست همکاری نمودند.

اثرات اقتصادی

یکی از اثرات اقتصادی ایجاد جاذبه توریستی و گردشگری در منطقه است که در صورت حمایت و برنامه ریزی می‌توان در فصول مختلف سال برای مردم محلی منبع درآمد باشد. همچنین چوپانان به جای طی مسافت‌های طولانی برای چرای دامشان با غنی شدن مراتع اطراف تالاب در محل حضور پیدا کرده و مراتع اطراف تالاب محلی برای پذیرایی از دام‌های آنان می‌شود. گله گاومیش‌ها برای حمام از آب تالاب استفاده کرده و این در حالی است که از نی به عنوان پوششی برای آغل دام‌ها نیز استفاده می‌کنند.

اثرات زیست محیطی

پارک ملی دریاچه ارومیه یکی از حساس‌ترین زیست بوم‌های تالابی کشور است که به دلیل فشار روز افزون فعالیت‌های توسعه ناپایدار در خطر نابودی قرار گرفته است. از آنجا که بسیاری از پرندگان بومی و مهاجر دریاچه ارومیه جهت تغذیه به تالاب‌های اقماری حاشیه دریاچه از جمله تالاب سیرانگلی وابسته هستند، این تالاب نقش مهمی در پایداری حیات دریاچه ارومیه ایفا می‌کند. تالاب سیرانگلی با موج عظیمی از فلامینگوها در فصل زادآوری در دشت سرسبز سولدوز به نگین ارغوانی تبدیل می‌شود.

اثرات ملی

اجرای این پروژه فرصتی را ایجاد کرد که برای نخستین بار در کشور، نقش یک سازمان غیر دولتی زیست محیطی به عنوان یکی از اصلی‌ترین دست اندرکاران در برنامه‌ریزی‌های یک پروژه ملی و بین المللی زیست محیطی دیده شود.

 

منبع: کتاب نگین ارغوانی دشت سولدوز

خلاصه مطلب

تالاب بین المللی سیران گلی یکی از زیباترین تالاب‌های شهرستان نقده به شمار می‌رود، تالاب سیران گلی یکی از سه تالاب بین المللی این شهرستان است و با پتانسیل بالایی که برای پرنده نگری دارد همواره مورد توجه پرنده نگران و بازدید کنندگان قرار گرفته است.

متا تگ ها