بالا

به سایت اقامتگاه قاراپاپاق خوش آمدید[کلیک کنید]

ایمیل : [email protected]
تلفن :   +98-443-543-6332
Change Language to English
در هر تقویم روزهایی هستند که برای مردمان آن فرهنگ معنی و مفهوم مشخصی دارند. در تاریخ و فرهنگ غنی آذری‌ها نیز روزهای مهم و متفاوتی در طول سال وجود دارد که در این بخش به آنها اشاره می‌کنیم.

روزهای مهم سال برای ترک زبانان

۱۳۹۸/۰۵/۱۴

موسم‌ها و روزهاي مشخص سال

روزها، موسمها، فصل‌ها با معيارهاي متفاوت، تقسيم‌بندي و نامگذاري شده‌اند كه بايد جدا از همديگر بررسي شوند:

 موسم‌ها و نامگذاري‌ها بر اساس طبيعت فصل‌ها و معيار كشاورزي:

1. سوبولانان: موسمي كه آب‌ها گل آلود مي‌شوند. آخر فروردين ماه كه برف‌ها آب مي‌شود و سيلاب‌ها راه مي‌افتد.

2. اوت قاينيان (اوت قايناغي): ارديبهشت كه علف‌ها از زمين مي‌جوشند.

مثلاً: فلاني از سفر مي‌آيد يا سوبولاناندا يا اوت قايناغيندا ـ فلاني ديگر پير و مريض شده و خواهد مرد، يا سوبولا ناندا يا اوت قايناغيندا.

3. گل آئي: ماه گل‌ها. خرداد.

4. مهلت آيي: ماه مهلت: از پانزده فروردين تا 15 ارديبهشت كه آسمان براي كشاورزان ـ مخصوصا صيفي كاران ـ مهلت مي‌دهد كه به كاشتن بپردازند. يعني باران در حد مناسب مي‌بارد نه زياد. و زمينها حالت «كش» يعني نه خشك و نه گل هستند.

5.  اوت پيچيني: موسم درو علوفه و چمن. از دهم خرداد تا بيستم.

6. قرخ بئش: روز پانزده ارديبهشت. روزي است كه باران آن حياتي است كه ماه مهلت تمام مي‌شود و مزارع سخت نيازمند باران مي‌شوند.

7. آرپاپيچيني: از روز دهم تير شروع مي‌شود.

8. قورا پيشيرن: غوره پزان: مرداد ماه: ماهي كه گرماي آن غوره را مي‌پزد. يعني به انگور تبديل مي‌كند.

9. قويروق دوغان: موسم زايش قويروق: روز 15 مرداد يعني وسط تابستان. قويروق به معنی دم است و دوغماق به معنی زایيدن. ليكن در موارد زيادي به معناي «تحقق يافتن» به كار رفته و مي‌رود «قويروق دوغوب» قويروق تحقق يافته است. مراد از اين اصطلاح اين است كه دم و پايان زايندگي طبيعت و توليد كشاورزي فرا رسيده است.

10. قاپسئي: پاييزين قاپسئي آيي: ماه درب بندان پائيز: مراد آذر ماه است كه ديگر چيزي از صحرا به خانه و انبار نمي‌آيد و درها بسته مي‌شود. و نيز: موسمي كه سرما ميان مردم و صحرا حائل مي‌شود.

11.  بويوك چيله: چله بزرگ: از اول دي ماه تا دهم بهمن.

12. كيچيك چيله: از دهم بهمن تا دهم اسفند.

چله گرداني: مردم كشاورز از آغاز آذر كاملا بي كار مي‌شدند. بيشتر وقتشان را در ميعادگاه‌ها از قبيل، كنار فلان ديوار، ميدان وسط آبادي، تپه (بلندي كوچك) فلان محله يا تك دكان روستا و يا بازار قريه‌هاي بزرگ دور هم جمع شده و گپ مي‌زدند.

هر گاه ماه محرم يا رمضان به فصل بي كاري مي‌افتاد، نعمت بزرگي براي آنان بود كه در مساجد جمع مي‌شدند. با فرا رسيدن زمستان (اگر محرم يا رمضان نبود) ديگر جایي براي وقت گذراني دسته جمعي نبود. كودكان از بازي گوشي و جوانان از انواع بازي و مردان از مجمع‌هاي گپي باز مي‌ماندند. روزهاي كوتاه زمستان به كندي مي‌گذشت، پس چه بهانه‌اي بهتر از «چله گرداني». از يك گوشه شروع مي‌كردند: امروز چله در خانه فلاني است. فردا هم در خانه ديگري. چله را خانه به خانه مي‌گرداندند اگر تعداد خانوار روستا كمتر از 60 روز بود مجدد چله به خانه اول مي‌رسيد. واي به حال كسي كه در نوبت او اوضاع هوا درهم و برهم، كولاك و سرماي شديد باشد چرا كه بهانه‌اي بدست بي كاران مي‌افتاد: اهه چه بدعنق است!

13. قرخ بئش: چهل و پنج: باز همان، روز وسط زمستان. كه تنها 5 روز از چله كوچك گذشته است اما نويدي از پايان سرماي سوزان است.

14.  بايرام آيي: اسفند ماه. «اورتاتك- آخرتك»

15. اول تك، اورتاتك، آخر تك: تك يعني فرد. سه، سه شنبه آخر اسفند است كه در تك سوم يادي از گذشته گان مي‌كنند و بر سر مزارها آمده خرما، حلوا و اخيرا شيريني احسان مي‌كنند. ولي تك آخر مخصوص جشن چهارشنبه سوري است. كه «چرشنبه آخشامي» عصر ما قبل چهارشنبه، ناميده مي‌شود.

      چهارشنبه اول را «يالان چرشنبه» و دوم را «دوغور چرشنبه» و سوم را «قارا چرشنبه» و چهارم را «آخر چرشنبه» مي‌نامند.

16.  باجا باجا: روزن: شبي كه فردايش عيد نوروز است. البته در جاهاي ديگر آذربايجان مراسم باجا باجا را در شب چهارشنبه سوري برگزار مي‌كنند.

17.  نوروز بايرامي.

18. حاجي ليلك گئلن: روز نهم فروردين. كه سر و كله مرغان مهاجر كه سمبلشان لك‌لك است پيدا مي‌شود و به معناي اطمينان كامل از فرا رسيدن بهار است و بچه‌ها با ديدن اولين لك لك به سرود خواني شروع مي‌كنند:

حاجي ليلك دام عشقينه

دامدا يووام عشقينه

بيرداماغين شاقيللات

اون ايكي ايمام عشقينه

حاجي ليلك حاج عشقينه

اوين آغاج عشقينه

بير داماغين شاقيللات

اون ايكي حجاج عشقينه

 عجيب است كه اينگونه سرودهاي كودكان قاراپاپاق نيز با محبت اهل بيت (ع) آميخته است اما با اين حال در همه منابع آنان را سني مذهب معرفي كرده‌اند. در دو بيت اول مي‌گويد: حاج لك لك به عشق بام بلندي كه در آن لانه مي‌سازي منقارت را به صدا در آور به عشق دوازده امام. در دو بيت ديگر: به عشق بلند درختي كه در آن خانه مي‌سازي و به عشق حجج دوازده گانه منقارت را به صدا در آور و همچنين در اين روز دختران آش مشترك و مخصوص «حاجي ليلك آشي» مي‌پزند.

19. سهران گوني: روز سيزده فروردين.

خلاصه مطلب

در هر تقویم روزهایی هستند که برای مردمان آن فرهنگ معنی و مفهوم مشخصی دارند. در تاریخ و فرهنگ غنی آذری‌ها نیز روزهای مهم و متفاوتی در طول سال وجود دارد که در این بخش به آنها اشاره می‌کنیم.