بالا

به سایت اقامتگاه قاراپاپاق خوش آمدید[کلیک کنید]

ایمیل : [email protected]
تلفن :   +98-443-543-6332
Change Language to English
لباس‌های محلی آذربایجان را می‌توان از جمله لباس‌های بسیار زیبای اقوام ایران به شمار آورد.

لباس‌های محلی ایل قاراپاپاق

۱۳۹۸/۰۸/۱۶

لباس محلی علاوه بر پوشش، نشانگر عوامل مختلفی چون اکولوژی منطقه، حوزه زندگی، زبان و دیگر مشخصات فرهنگی و حتی مذهب و اشتغال‌های اصلی زندگی افراد آن محل و قوم را نشان می‌دهد و در طی سالیان حفظ این کسوت از وظایف افراد آن قوم و ایل به شمار رفته است.

زنان ترک آذربایجان یکی از شناخته شده‌ترین این اقوام هستند که پوشاک متفاوتی با دیگر نقاط ایران داشته و نوع پوشش آنان مظهر و نمادی از جامعه و فرهنگ و نمایندهای از اسطوره‌ها و تاریخ پیشینیانشان است. لباس پوشیدن در فرهنگ ترک‌ها، تنها در حکم پوشش نیست، بلکه گویای هزار نکته از تاریخ و فرهنگ دیرین مردمان این منطقه است. از توجه به جزئیات به کار گرفته شده در لباس مردان و زنان می‌توان به نکات فراوانی حتی مجرد و یا متاهل بودن صاحب کسوت، منزلت اجتماعی و قوم و تیره وی پی برد.


نوع و جنس پوشش زنان آذربایجان 

 استان آذربایجان به دلیل دربرگرفتن دو قوم بزرگ آذری و کرد و هم چنین ایل‌ها و عشایر متعدد، لباس‌های متنوعی را نیز شامل می‌شود. در آذربایجان لباس‌ها علاوه بر تزئینات و تکنیک دوختشان، با پارچه‌های متفاوت به کار رفته نیز خود را نمایان می‌سازند. فراوانی و ارزانی مواد خام در این سرزمین کهن، موجب شده است تا پارچه بافی با پشم و ابریشم توسعه فراوانی داشته باشد. در این استان، پارچه‌هایی همانند ساتن، تافتا، ترمه، موسلین و مخمل از مهم‌ترین پارچه‌ها به شمار می‌روند. زنان این خطه بیشتر به تهیه لباس‌هایی از جنس ابریشم، ترمه یا مخمل علاقه‌مند بوده و مردانشان اغلب از پارچه‌های پشمی لباس بر تن می‌کنند. هر دو جنس در لباس زیر بیشتر از پارچه‌های پنبه‌ای بهره می‌برند؛ اما ثروتمندان حتی در لباس زیر نیز از ابریشم استفاده می‌کنند.

رنگ لباس دختران آذری تداعی گر بهار دل انگیز 

 لباس دختران جوان از رنگ‌های زنده و شاد بوده و زیورآلاتی به آن دوخته شده است، ولی زنان سالمند در نوع پوشش خود از لباس‌هایی با رنگ‌های ملایم و تزئینات بسیار کم بهره می‌بردند. لباس‌های کودکان آذربایجانی از نظر فرم به انواع بزرگتر شباهت داشته، تنها از نظر اندازه با آن‌ها تفاوت دارند. مخمل برش خورده، پارچه‌های زرکش و پارچه‌های جناغی پشمی راه راه، نشانه ‌تن‌پوش‌های مرغوب‌تر به شمار می‌رود، که همگی با نوارهای تزئینی و اغلب با توری‌های طلا و نقره در سرآستین‌ها تزئین می‌شوند. مخمل هنوز هم برای بافت نیم تنه‌ها مورد پسند عامه است. با وجود این لورکس و سایر ابریشم‌های مصنوعی، جای پارچه‌های زربفت و ساتن را گرفته است.

بُرک

لباس‌های زنان ترک آذربایجان با کلاه‌هایی که «بُرک» نام دارد کامل می‌شد، برک‌ها گاهی به شکل ساده بوده و گاهی هم با سکه‌ها یا پولک‌هایی خاص تزئین می‌شد. البته در خانواده‌های اشرافی و ثروتمند، بیشتر لباس‌ها از جمله بُرک و جلیقه با سکه تزئین می‌گردید اما اکثریت بانوان این منطقه بیشتر خواهان استفاده از برک‌هایی با پولک‌های رنگارنگ هستند. ناگفته نماند که این برک‌ها جذابیت خاصی به چهره آنان می‌دهد البته در برخی ایل‌های این استان زنان کلاه دیگری بر سر می‌گذارند که به تاس مشهور است و دور تا دور آن ریشه‌های رنگی دارند که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.یایلیق و چارقد

زنان در این منطقه روسری بر سر کرده و بعضا نیز صورتشان را در ناحیه چانه می‌پوشاندند. روسری آنان چارقدی بود که موهای آنان را می‌پوشاند. هنگامی که می‌خواستند از منزل بیرون بروند، چاقچوری که زیر جامه در آن بگنجد برپا و چادر مشکی بر سر و روبندی از پارچه با قلابه جواهر به صورت می‌زدند.

نقاب مویی از کربلایی‌ها و پیرزنان بود. بعدها نیم تنه و چادرنماز جای این لباس‌ها را گرفت. خانم‌ها از زری و مخمل و ترمه، نیم تنه و چادر نمازهایی داشتند و آن را با دکمه و سنجاق، طوری می‌بستند که مانند دامن‌های امروزی می‌شد این زنان در بیش تر مواقع از روی روسری یایلیق می‌بستند.

 یایلیق، نوعی سربند است که اکثر اوقات وسط آن کاملا به رنگ مشکی و حاشیه آن نیز همیشه به رنگ قرمز است که اغلب زنان مسن برای نگه داشتن چارقد آن از بالای پیشانی روی چارقد یا روسری می‌بندند. در واقع چارقد پارچه مربعی از ابریشم، نخ یا جنس دیگری است که به طور مورب تاخورده و زنان آن را برای پوشش سر می‌پوشند. سر بزرگش در پشت گردن قرار می‌گیرد و دو دنباله‌اش با یک سنجاق، زیر چانه بسته می‌شود. چارقدها در قرن نوزدهم میلادی، نسبتا بزرگ بودند. زنان، آن‌ها را نه تنها به هنگام دید و بازدید، بلکه در خانه هم سر میکردند. دختران جوان از یایلیق استفاده نمی‌کنند و فقط چارقد بر سر می‌کنند. زنان روستایی و زرتشتی هنوز چارقد بزرگتری که سرش از پشت کاملا تا پایین می‌رسد، به سر می‌کنند. امروزه نیز برخی از بانوان ایل شاهسون آذربایجان، چارقد گل داری بر سر می‌کنند که با یک کلاغی بسته می‌شود. این چارقدها معمولا طرح‌های گل‌دار بزرگ دارند و اکثر اوقات به رنگ روشن هستند. دختران کرد تنها از سرون (سربند) استفاده می‌کنند و چارقد در بین آنان مرسوم نیست؛ اما دختران ترک فقط از چارقد استفاده می‌کنند و یایلیق بر سر نمی‌بندند.

آن چه در بین هر دو گروه ترک و کرد مشترک است، نوع پوشش بانوان مسن (و گاه میان سال) کرد است که هم از چارقد و هم از سرون (به کردی) استفاده می‌کنند، مانند بانوان ترک که هم از چارقد و هم از یایلیق (به ترکی) استفاده می‌کنند

کؤینَک

کؤینک رویی یکی از لباس‌های شانه‌ای بوده و معمولا از جنس ابریشم تهیه می‌شد. این لباس که روی شانه آن دوختی وجود نداشت آستین‌هایی گشاد، بدون یقه و باز دوخته می‌شد. کؤینک معمولاً به شکلی تویی پوشیده شده و در بیشتر مناطق «گؤینک» نیز نامیده شده است. به طور دقیق «کؤینک، پیراهنی با حدود ۱۵۰ سانتی متر بوده و شانه‌ها بدون درز است که با افزودن چهار فاق مثلثی در زیر بغل، گشاد می‌شود. یک نوار مستطیلی شکل تزئینی ممکن است یقه ‌ کوچک و راست را بپوشاند. تن پوش‌های پایینی صرفاً مجموعه‌ای از دامن‌های چند طبقه هستند که حدود نود سانتی متر طول و ۹۰۰ سانتی‌متر محیط دارند.

جبکن

یکی دیگر از لباس‌هایی که در فرهنگ آذربایجان روی کؤینک بر تن می‌کنند، جبکن نام داشت. این لباس که بدن را در خود می‌پیچاند، آستر داشت و مهم‌ترین خصوصیت آن آستین‌هایش بودند. این آستین‌ها که بلند و انتهایشان اشکالی متفاوت داشت، از شانه به پایین حالتی شل داشت. این لباس معمولاً از جنس ابریشم و مخمل تهیه می‌شده است.

آرکالیک (آرخالیخ) 

یکی دیگر از لباس‌های معروف آذربایجان غربی «آرکالیک» است که در طرح‌ها، رنگ‌ها و مدل‌های متنوعی است. این لباس آستین‌های بلند و گشاد دارد. آرکالیک، یقه‌ای باز داشته و دو طرف بدن با دگمه‌هایی در وسط با هم گره می‌خوردند. آرکالیک‌هایی که روی پارچه مخمل زرشکی سیر اشکالی از گل‌های مختلف دوخته شده بودند، بیش تر مورد توجه اهالی این منطقه است. در این لباس، آستین‌ها تا آرنج تنگ و بعد از آن با پلیسه‌هایی گشاد می‌شدند. آرکالیک تا همین گذشته نزدیک از روی کؤینک بر تن می‌شده است.

پوشش و لباس محلی مردان آذری

تا قبل از موضوع کشف حجاب که در سال ۱۳۱۴ به وسیله رضاخان اتفاق افتاد، پوشاک مردان این ناحیه نیز همانند دیگر نقاط ایران شامل: کوینک (پیراهن) سفید آستین‌دار با یقه‌ای گرد یا آخوندی می‌شد. یکی از تن پوش‌های مردان همان کت‌های بلند دوره قاجار بود که در زبان ترکی محلی (آرخالیق یا بؤزمَلی دُن) نامیده می‌شد.

در گذشته کفش معمولی مردان نیز از گالش و چاروق بود که نوع دوم از پوست احشامی مانند گاو میش تهیه می‌شد. بعدها به مرور ایام کفش‌های فعلی و امروزی جایگزین آن‌ها شد. با آغاز حکومت پهلوی، به تدریج این روند برچیده شده و لباس‌های سنتی جای خود را به کت و شلوار و پیراهن‌های امروزی داد. همچنین علاوه بر سرپوش‌هایی مانند عرقچین و یؤن بورک (کلاهی از جنس الیاف پشم گوسفند) استفاده از کلاه‌های لبه دار نیز در بین مردان معمول شد.

پوشاک زنان و مردان قره‌پاپاق 

ایل ترک زبان قره‌پاپاق گروهی از جمعیت ساکنان استان هستند که در شهر نقده و روستاهای اطراف آن اسکان دارند. می‌توان گفت: پوشاک زنان این ایل کم و بیش مورد استفاده افراد مسن و برخی از جوانان است. مردان قره‌پاپاق لباس‌های سنتی خود را از چند دهه قبل کنار گذاشته و امروزه از کت و شلوار استفاده می‌کنند در حالی که در گذشته مردان اغلب پیراهن سفید آستین دار یقه آخوندی می‌پوشیدند. کت مردان نیز همانند کت‌های دوره قاجار بلند و از ناحیه پشت چین دار بود. شلوارهایشان نیز به شکل شلوارهای راحتی راسته و دم پا گشاد بود. تمایز مردان قره‌پاپاق نسبت به سایر مردان استان در نوع کلاهشان بود که هنگام ورود به ایران همانند کلاه‌های ترکمنی بزرگ و سیاه بود که همین سیاهی کلاه‌هایشان منجر به نامیده شدن ایشان به قره‌پاپاق ها (کلاه سیاه‌ها) شد، بعد به مرور زمان کلاه مردان قره‌پاپاق از پوست بره‌های سیاه و به شکل دوکی تهیه شد.




خلاصه مطلب

لباس‌های محلی آذربایجان را می‌توان از جمله لباس‌های بسیار زیبای اقوام ایران به شمار آورد.